Test sprawdzający rozumienie tekstu pisanego EPSO: format, wymagane minimum i trening

Europejska Rada ds. Badań Naukowych, utworzona w 2007 r., jest wiodącym europejskim organem finansującym badania pionierskie. ERBN finansuje wybitnych badaczy dowolnej narodowości i w dowolnym wieku na realizację projektów prowadzonych w Europie, a jedynym kryterium jest doskonałość naukowa. Przyznaje ona pięć głównych rodzajów grantów: Starting, Consolidator, Advanced, Synergy i Proof of Concept. Według stanu na 2024 r. ERBN wsparła ponad 13 000 projektów i była związana z pracami dziewięciu laureatów Nagrody Nobla oraz kilku innych zdobywców głównych nagród naukowych. Jej budżet w ramach programu Horyzont Europa wynosi około 16 mld euro na lata 2021-2027, co czyni ją największą pojedynczą pozycją finansowania w programie ramowym. Granty ERBN wynoszą zazwyczaj od 1,5 do 3,5 mln euro w przypadku indywidualnych badaczy i do 14 mln euro w przypadku grantów Synergy dla zespołów liczących do czterech głównych badaczy. Badania finansowane przez ERBN przyniosły przełomowe odkrycia w dziedzinach od edycji genów po modelowanie klimatu i technologie kwantowe. ERBN kieruje Rada Naukowa złożona z doświadczonych naukowców z całej Europy, wspierana przez agencję wykonawczą. (Źródło: Europejska Rada ds. Badań Naukowych, Sprawozdanie roczne 2023)

Założona w 1919 r. w Weimarze przez architekta Waltera Gropiusa szkoła Bauhaus głęboko odnowiła myślenie o wzornictwie, architekturze i sztuce użytkowej w XX wieku. Jej motto, „forma podąża za funkcją”, wyrażało odrzucenie zbędnego ornamentu na rzecz przedmiotów użytecznych, pięknych i nadających się do reprodukcji przemysłowej. Szkoła skupiała wybitnych artystów (Kandinsky, Klee, Mies van der Rohe) i eksperymentowała z integracją międzydyscyplinarną: malarstwem, rzeźbą, typografią, meblarstwem, architekturą. Zamknięta w 1933 r. pod presją reżimu nazistowskiego, który określił jej estetykę mianem „sztuki zdegenerowanej”, szkoła uległa rozproszeniu, a jej członkowie wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych i innych krajów. Paradoksalnie to przymusowe wygnanie zapewniło globalny wpływ zasad Bauhausu, widoczny dziś w większości współczesnych szkół architektury i wzornictwa.

Starzenie się demograficzne krajów rozwiniętych wynika z połączenia dwóch procesów: ciągłego wydłużania się oczekiwanej długości życia oraz utrzymującego się spadku dzietności poniżej poziomu zastępowalności pokoleń. W Unii Europejskiej udział osób w wieku 65 lat i więcej wzrósł z około 14% ludności w 1990 r. do 21% w 2022 r., podczas gdy udział osób w wieku poniżej 15 lat zmniejszył się w tym samym okresie. Ten dwojaki proces głęboko zmienia potrzeby w zakresie usług publicznych: ochrony zdrowia, opieki długoterminowej, emerytur, dostosowanego mieszkalnictwa. Modele ochrony socjalnej odziedziczone po typologii Espinga-Andersena (1990), czyli liberalny, konserwatywno-korporacyjny i socjaldemokratyczny, odpowiadają na te wyzwania według odmiennych logik: pierwszy stawia na świadczenia zależne od kryterium dochodowego, drugi na ubezpieczenia związane z zatrudnieniem, trzeci na powszechne usługi finansowane z podatków. Żaden z tych modeli nie jest w pełni chroniony przed napięciami budżetowymi związanymi ze starzeniem się, ale nie reagują one na nie z taką samą sprawiedliwością międzypokoleniową.

Robotyczna eksploracja Marsa przeszła przez kilka głównych etapów. NASA wysłała kolejno łaziki Sojourner (1997), Spirit i Opportunity (2004), Curiosity (2012) i Perseverance (2021). Curiosity potwierdził, że krater Gale w odległej przeszłości miał środowisko wodne sprzyjające życiu mikrobiologicznemu, nie wykrywając jednak żadnych jego śladów. Perseverance, który wylądował w 2021 r. w kraterze Jezero, dawnej delcie jeziora, zbiera i przechowuje próbki, które mają zostać dostarczone na Ziemię w ramach planowanej wspólnej misji NASA-ESA. Towarzyszy mu helikopter Ingenuity, pierwszy pojazd, który w kwietniu 2021 r. wykonał kontrolowany lot z napędem na innej planecie. Chiny stały się w 2021 r. drugim krajem, który wylądował łazikiem Zhurong na Marsie. Do dziś nie sprowadzono jeszcze na Ziemię żadnych próbek z Marsa.

Rozporządzenie w sprawie warunkowości, obowiązujące od 1 stycznia 2021 r., ustanowiło ogólny system ochrony budżetu Unii w przypadku, gdy naruszenia zasad praworządności w państwie członkowskim wpływają lub grożą poważnym wpływem na należyte zarządzanie finansami budżetu Unii lub na ochronę jej interesów finansowych. W lutym 2022 r. Trybunał Sprawiedliwości potwierdził zgodność rozporządzenia z prawem, oddalając skargi wniesione przez Węgry i Polskę. W grudniu 2022 r. Rada przyjęła środki na podstawie rozporządzenia wobec Węgier, zawieszając około 6,3 mld euro środków UE. W grudniu 2023 r. Komisja potwierdziła, że środki przyjęte na podstawie rozporządzenia w sprawie warunkowości pozostają w mocy, jednocześnie umożliwiając dostęp do środków polityki spójności w wysokości do 10,2 mld euro na podstawie odrębnej oceny niezależności sądownictwa. Poza rozporządzeniem w sprawie warunkowości Komisja opiera się również na horyzontalnych warunkach podstawowych polityki spójności, na szczególnych warunkach dotyczących praworządności w Instrumencie na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz na rocznym sprawozdaniu na temat praworządności. W sprawozdaniu na temat praworządności z 2023 r. Komisja oceniła wszystkie państwa członkowskie i przedstawiła 326 szczegółowych zaleceń. (Źródło: Komisja Europejska, Sprawozdanie na temat praworządności 2023)

Wystrzelona przez NASA 5 września 1977 r. sonda Voyager 1 jest do dziś najbardziej oddalonym od Ziemi obiektem stworzonym przez człowieka. Przeleciała obok Jowisza w 1979 r. i Saturna w 1980 r., umożliwiając ważne odkrycia dotyczące pierścieni i księżyców tych planet, zanim kontynuowała lot ku zewnętrznemu Układowi Słonecznemu. W 2013 r. NASA potwierdziła, że Voyager 1 przekroczył heliopauzę w 2012 r. (granicę między obszarem dominującego wpływu wiatru słonecznego a ośrodkiem międzygwiezdnym), stając się tym samym pierwszym obiektem zbudowanym przez człowieka, który wkroczył w przestrzeń międzygwiezdną. Sonda nadal przekazuje dane naukowe w 2025 r., zasilana plutonowym termoelektrycznym generatorem radioizotopowym, którego energia stopniowo zanika. Zakończenie misji przewiduje się około 2030 r.